 | |||
| Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden in Ljubljana, Slovenië | English | ||
Literatuur
Historisch overzicht en huidige situatieDe ontwikkeling van de Sloveense literatuur is altijd sterk verbonden geweest met de literaire stromingen in West– en Centraal Europa. Gedurende een lange periode was de basis van de Sloveense letterkunde gelegen in de volkscultuur die nog in de 18e en in de 19e eeuw een grote invloed op Sloveense auteurs had. De eerste belangrijke periode was het protestantisme dat de ideeën van het Europese humanisme heeft overgenomen. In 1550 werden de eerste Sloveense boeken uitgegeven (Catechismus en Abecedarium van Primoz Trubar (1508-1586) maar er bestond geen invloed van de Renaissancebeweging. Tijdens de barok en het classicisme werd literatuur in Slovenië vooral door priesters geschreven en de 17e eeuw was van belang voor een bloeiende toneelcultuur. De verschillende spelen werden opgevoerd in de open lucht en tijdens religieuze gelegenheden (Skofjeloski pasijon). In de 18e eeuw had men veel gestreden voor de Sloveense taal. De schrijvers probeerden het Sloveens gelijkwaardig te maken aan de andere 'grote' Europese talen. Deze periode was vooral een ideologische beweging en auteurs zoals Kopitar (1780-1844) en Vodnik (1758-1819) hebben hun teksten meestal gepubliceerd in literaire tijdschriften (Pisanice, Lublanske novice, Mala en Velika Pratika). De belangrijkste toneelauteur was Anton Tomaz Linhart (1756-1795) en zijn beroemdste stukken zijn Zupanova Micka en Ta veseli dan ali Maticek se zeni. In het begin van de 19e eeuw begon in Slovenië de vorming van de nationale literaire taal. De eerste Sloveense literaire theoreticus en criticus was Matija Cop (1797-1835). Met hem ontstond in Slovenië de echte literaire wetenschap. Hij studeerde in Wenen en was sterk verbonden met de nieuwe, moderne en esthetische stromingen in Europa. Hij wilde dat de literatuur in de Sloveense taal niet alleen voor 'het voetvolk' zou worden geschreven maar ook voor de geleerden. De romantiek is niet alleen bijzonder belangrijk voor de ontwikkeling van de Sloveense poëzie maar ook voor alle andere literaire genres. In deze periode ontstond namelijk de grootste dichter in de Sloveense taal France Preseren (1800-1849) die in zijn werk veel aandacht heeft besteed aan de esthetische eigenaardigheden van bepaalde dichterlijke vormen, overgenomen van de Italiaanse, Franse en Duitse poëzie. Ook wat inhoud betreft was hij zeer vernieuwend en dapper. In zijn gedichten verschijnen moderne nationale, morele, sociale ideeën en romantische motieven en thema's. Hij heeft ook het Sloveense vers gemoderniseerd en zijn gedichten worden in onze tijd beschouwd als de mooiste voorbeelden van de Sloveense poëzie. Zijn beroemdste werken zijn de ballades Lenora, Povodni moz, cycli van sonnetten zoals Sonetje nesrece, Ljubezenski soneti, Sonetni venec, de romance Turjaska Rozamunda, het gedicht Krst pri Savici, … Hij is ook auteur van Zdravljica, die na de onafhankelijkheidsverklaring van Slovenië het volkslied is geworden. Toen in de tweede helft van de 19e eeuw in andere Europese landen het realisme ontstond was de Sloveense literatuur tot 1881 nog steeds onder invloed van vroegere stromingen zoals de Verlichting, de preromantiek en de romantiek. De auteurs van dit zogenaamde romantisch realisme zijn: Janez Trdina (1830-1905) die belangrijk is vanwege zijn verhalen gebaseerd op volksmotieven (Bajke in povesti o Gorjancih), dichter, criticus en schrijver Fran Levstik (1831-1887) met zijn beroemdste verhaal Martin Krpan, dichter Simon Jenko (1835-1869), dichter en schrijver Josip Stritar (1836-1923) en prozaschrijver Josip Jurcic (1844-1881). Jurcic was de eerste Sloveense auteur die lange en vaak historische verhalen en romans schreef (Deseti brat, Sosedov sin, Domen). De grootste dichter uit deze periode is Simon Gregorcic (1844-1906) bij wiens werk alle elementen van fin-de-siècle-stromingen zichtbaar zijn. De belangrijkste realistische schrijver aan het eind van de 19e eeuw was Janko Kersnik (1852-1897). In zijn verhalen en romans beschrijft hij niet alleen de actuele sociale situatie uit het burgerlijke milieu maar ook het leven van het gewone volk en de boerenstand. Zijn beste verhalen zijn: Kmetske slike, Ciklamen, Ocetov greh. Zijn romans Jara gospoda, Agitator en Roslin in Verjanko zijn de meest succesvolle voorbeelden van het realisme in de Sloveense letterkunde uit deze periode. Hierbij moeten er nog twee auteurs genoemd worden: Anton Askerc en Ivan Tavcar. Askerc (1856-1912) was de grootste Sloveense realistische dichter. In zijn gedichten, ballades en romances vindt men allerlei verschillende thema's en motieven zoals vaderlandslievende of historische ballades (Mejnik, Brodnik, Janicar,…) liefdes- en filosofische of sociale gedichten (Zarja, Zimska romanca, …). Ivan Tavcar (1851-1923) heeft zijn beste romans pas na 1894 geschreven en had een enorme invloed op latere prozaschrijvers. De cyclus korte verhalen over het leven van de Sloveense boeren V Zali, het burgerlijke verhaal Cvetje v jeseni en de historische roman Visoska kronika zijn zijn voornaamste werken. De periode aan het begin van de 20e eeuw tot 1918 wordt in de Sloveense literaire geschiedenis »moderna« genoemd en is een van de gouden perioden van de Sloveense literatuur. Bedoeld wordt de bloeiperiode van allerlei genres en stromingen van realistische en naturalistische aard tot symbolistische en expressionistische poëzie. De dichter Dragotin Kette (1876-1899) was onder grote invloed van de decadentie en het symbolisme (cyclus Na molu San Carlo, cycli van sonetti Spomini, Adrija, …), terwijl er in de poëzie van Josip Murn (1879-1901) al meer impressionistische elementen aanwezig zijn. De poëzie van Kette en Murn is zeer puur, subtiel en stilistisch perfect en ze vertegenwoordigt nog steeds een van de hoogtepunten van de Sloveense poëzie. Oton Zupancic (1878-1949) was een van de vruchtbaarste Sloveense dichters en ook een van de eerste moderne vertalers (Shakespeare, Schiller, Goethe, …). In zijn gedichten zijn decadentie (bundel Casa opojnosti) en symbolisme (bundels Cez plan, V Zarje Vidove, Samogovori, …) nog sterker ontwikkeld. In deze periode ontstond ook de grootste Sloveense prozaschrijver Ivan Cankar (1876-1918). Wegens zijn subjectieve stijl, modern taalgebruik, dapper ritme en beeldspraak worden zijn werken beschouwd als de meest poetische prozacreaties ooit in de Sloveense taal geschreven. In zijn werk vallen verschillende stromingen samen, van het groteske realisme en naturalisme tot de decadentie, het symbolisme en het impressionisme (romans; Tujci, Na klancu, Hisa Marije Pomocnice, … losse verhalen: Martin Kacur, Hlapec Jernej in njegova pravica, Kurent, … bundels van verhalen: Vinjete, Za krizem, Podobe iz sanj, …) Hij is ook belangrijk vanwege zijn toneelstukken Za narodov blagor, Kralj na Betajnovi, Pohujsanje v dolini Sentflorjanski, Hlapci, … Het Interbellum werd sterk beïnvloed door de nieuwe romantiek met elementen uit het realisme en vooral het expressionisme. In de poëzie domineerde het reflexieve gedicht dat vaak met impressionistische technieken en in traditionele vorm werd geschreven. De toonaangevendste dichter van deze stroming is Alojz Gradnik (1882-1967). Zijn beroemdste bundels zijn Padajoce zvezde, De Profundis, Zlate lestve. Hij is ook belangrijk als vertaler van de Italiaanse, Chinese en Spaanse poëzie. Meer revolutionair was de dichter Srecko Kosovel (1904-1926). In het begin werkte hij onder invloed van het impressionisme en ging zich pas later voor het expressionisme en het futurisme interesseren. Hij moderniseerde tevens de motieven, het vers en de stijl. Voor zijn dood richtte hij zich op het constructivisme maar alleen qua vorm en techniek (de bundel Integrali). De prozaschrijvers richtten hun aandacht op verhalen en korte romans. Hun basis was meestal historisch en realistisch maar ze interesseerden zich meer voor de innerlijke conflicten en de hartstochtelijke werkelijkheid van de mens. Veel van de expressionistische elementen zijn te vinden in de werken van Ivan Pregelj (1883-1960), France Bevk (1890-1970) en Vladimir Bartol (1903-1967) (verhalenbundel Al Araf en de roman Alamut). De meest expressionistische auteur was de novellist en toneelschrijver Slavko Grum (1901-1949). Zijn beste toneelstuk Dogodek v mestu Gogi is een van de puurste voorbeelden van het Sloveense expressionisme. Het werk van de katholieke dichter Edvard Kocbek (1904-1981) behoort tot de richting van het late expressionisme en bevat al veel symbolistische elementen. Kocbek's werk was sterk beïnvloed door Rilke, Trakl en Claudel en heeft het vers tot poëtische proza benaderd (bundel Zemlja). Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er geen zichtbare stroming zoals in andere periodes. Op prozagebied was de belangrijkste richting het sociaalrealisme, maar het was vooral de poëzie die zich snel ontwikkelde. De belangrijkste dichters uit die tijd zijn Karel Destovnik-Kajuh (1922-1944), Tone Seliskar (1900-1969) en Matej Bor (1913-1993). In de jaren 50 werd de Sloveense literatuur nog bepaald door het socialistische realisme, maar alle auteurs hebben later de elementen van de moderne stromingen overgenomen (zoals de schrijvers Misko Kranjec (1908-1983), Prezihov Voranc (1893-1950), Ciril Kosmac (1910-1980)). De jongere generatie die rond 1950 begon te schrijven benaderde moderne vormen – in de poëzie de moderne vers (de dichters Ivan Minatti, Janez Menart, Tone Pavcek, Ciril Zlobec, Lojze Krakar en Kajetan Kovic), in de proza de moderne roman van Joyce, Kafka en anderen (bv. Beno Zupancic, Lojze Kovacic, Vladimir Kavcic …), op toneelgebied het expressionisme (Mirko Zupancic, Janez Zmavc). Meer symbolisme en decadentie is te vinden in het werk van de dichter Joze Udovic, de schrijver Alojz Rebula en de toneelschrijvers Joze Javorsek en Andrej Hieng. Rond 1960 begint een nieuwe tijd in de Sloveense letterkunde. Andere stromingen die belangrijk werden zijn het existentialisme, aanwezig bij de dichters Dane Zajc, Gregor Strnisa en Veno Taufer, bij de schrijvers Vitomil Zupan, Dominik Smole en Peter Bozic en bij de toneelschrijvers zoals Domink Smole en Primoz Kozak. Tot 1975 stonden de auteurs aan de ene kant onder sterke invloed van de Franse »nouveau roman« en aan de andere kant van het absurdisme. In de poëzie experimenteerden de auteurs met nieuwe vormen, het vrije vers, de spreektaal (de topografische, concrete, visuele poëzie van Tomaz Salamun, Niko Grafenauer), de prozaschrijvers waren nog steeds onder de indruk van de »nouveau roman« (Rudi Seligo en zijn korte roman Triptih Agate Schwarzkobler, Joze Snoj …) en de toneelschrijvers gebruikten in hun werken veel absurdistische elementen (Dusan Jovanovic, Milan Jesih, Emil Filipcic …). Na 1975 wendden de auteurs zich van het modernisme af en werden door het Europese postmodernisme beïnvloed. In de poëzie is dat vooral zichtbaar in de motieven die vaak tot de volks- en/of mythische en symbolistische traditie teruggaan (Boris A. Novak, Milan Klec, Milan Jesih, Svetlana Makarovic, Ivo Svetina ...). In de proza is de roman weer dikker, langer geworden en het verhaal minder gefragmenteerd (Drago Jancar, Branko Gradisnik, Mate Dolenc …) en de toneelschrijvers keren terug tot de historische thema's en tot het sociale of zelfs politieke engagement hoewel ze de moderne technieken blijven hanteren (werken van Dusan Jovanovic, Drago Jancar, Rudi Seligo …). Bij de schrijvers die tot de oudere generatie behoren is tegenwoordig de invloed van het postmodernisme nog steeds zichtbaar terwijl de jongere auteurs al hun eigen, meer persoonlijke stijl ontwikkelen. Dit is vooral te zien bij jonge dichters zoals Uros Zupan, Ales Steger e.a of bij schrijvers zoals Matjaz Pikalo, Jani Virk, Andrej Skubic, Andrej Blatnik, Maja Novak, Ales Car, Vinko Möderndorfer … Belangrijke uitgeverijenZalozba Mladinska knjiga Cankarjeva zalozba Zalozba Obzorja Zalozba Presernova druzba Mohorjeva druzba Celje EPTA d.o.o Studentska zalozba Zalozba Studia Humanitatis Zalozba Rokus d.o.o Podjetje za promocijo kulture FRANC-FRANC d.o.o. Zalozba Vale Novak Belangrijke adressenStaatsorganen Ministerie van Cultuur Ministerie van Cultuur
Vereniging van Sloveense schrijvers Vereniging van Sloveense vertalers Sloveense PEN Club Nationale universiteits bibliotheek Belangrijkste boekenbeurzen Internationale boekenbeurs »Frankfurt po Frankfurtu« Nationale boekenbeurs »Slovenski knjizni sejem« Grote boekenwinkels Knjigarna Konzorcij Mladinska Knjiga Knjigarna Cankarjeva zalozba – Slovenska matica Univerzitetna knjigarna Center Oxford Contacten met het buitenlandHoewel het aantal uitgegeven oorspronkelijke Sloveense boeken toeneemt, wordt de literaire markt beheerst door vertaalde literatuur. De vertalingen van de buitenlandse auteurs vertegenwoordigen binnen het programma van de Sloveense uitgeverijen nog steeds meer dan 70 procent van alle reeds verschenen titels. Ook de belangstelling van buitenlandse uitgevers voor de Sloveense markt, vooral voor klassieke en hedendaagse auteurs, lijkt steeds groter te worden. In het kader van De Vereniging van de Sloveense schrijvers, de Sloveense PEN Club en het Centrum voor de Sloveense literatuur, bestaat er een speciale organisatie, Stichting Trubar, die zich met de promotie en vertaling van Sloveense literatuur bezighoudt. Er bestaat ook een mogelijkheid om deze vertalingen te subsidiëren. Meestal wordt de financiële steun door de Ministerie van Cultuur gegeven. Alle geïnteresseerden kunnen contact opnemen met: Centrum voor de Sloveense literatuur of: »Stichting Trubar« of: Free-lance uitgever Contacten met NederlandEen aantal Sloveense uitgevers heeft dankzij een financiële bijdrage van het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds een kleine serie boeken gepubliceerd van Nederlandse auteurs. Er bestaat in Slovenië vooral een grote belangstelling voor Nederlandse kinder- en jeugdliteratuur. Nederlandse boeken vertaald in het Sloveens 2. Anja Meulenbelt: De schaamte voorbij, Murska Sobota: Pomurska zalozba, 1983 (vert. Janko Moder) 3. Harry Mulisch: de Aanslag, Ljubljana: Zalozba Mladinska knjiga, 1990 (vert. Nada Makarovic-Zagar) 4. Annie M.G. Schmidt: Minoes/Mija, Ljubljana: Zalozba Mladinska knjiga, 1996 (vert. Mateja Seliskar) 5. Cees Nooteboom: Rituelen, Ljubljana: Cankarjeva zalozba, 1996 (vert. Tanja Mlaker) 6. Annie M.G. Schmidt: Het neurievolkje/Mrmracki, Ljubljana: Zalozba Mladinska knjiga, 1997 (vert. Tanja Mlaker) 7. Max Velthuijs: Krokodil muzikant (zes verhalen)/Krokodil muzikant- sest zgodbic o zivalih, Ljubljana: EPTA, 1998 (vert. Mateja Seliskar) 8. Tonke Dragt: De robot van de rommelmarkt, Ljubljana: EPTA, 1998 (vert. Mateja Seliskar) 9. Cees Nooteboom: Het volgende verhaal, Ljubljana: Cankarjeva zalozba, 1999 (vert. Tanja Mlaker) 10. Hans Hagen: Jubbelientje en haar liefste oma/Lizina najljubsa babica, Ljubljana: EPTA, 1999 (vert. Mateja Seliskar) 11. Toon Tellegen: Het feest op de maan/Zabava na luni (6 verhalen), Ljubljana: Zalozba Mladinska knjiga, 1999 (vert. Tanja Mlaker) 12. Sjoerd Kuiper: Robin en God, Ljubljana: EPTA, 1999 (vert. Mateja Seliskar) 13. Hans Hagen: Jubbelientje leert schrijven/Liza se uci pisati, Ljubljana: EPTA, 2000 (vert. Mateja Seliskar) 14. Willem Frederik Hermans: Nooit meer slapen/Nikoli vec spati, Radovljica: Didakta, 2002 (vert. Mateja Seliskar) 15. Brieven van Van Gogh, Ljubljana: Zalozba Mladinska knjiga, 2002 (vert. uit het Engels door Brane Kovic) 16. Hella S. Haasse: Transit/Vmesna postaja, Ljubljana: Zalozba Mladinska knjiga 2002 (vert. Mateja Seliskar Kenda) 17. Margriet de Moor: Hertog van Egypte, Murska Sobota, Franc-Franc 2003 (vert. Tanja Mlaker) 18. Versch. auteurs:Antologija sodobne nizozemske proze: Zeleni volk in bakreni dan, Ljubljana: Beletrina 2004 (vert. Mateja Seliskar Kenda) 19. Cees Nooteboom: Ontvoering van Europa/Ugrabitev Evrope, Ljubljana: Cankarjeva zalozba 2004 (vert. Tanja Mlaker) 20. Toon Tellegen, Mala nocna torta s plameni, Ljubljana, Mladinska knjiga 2004 (Selectie, vert. Anita Srebnik) 21. Karel Glastra van Loon: De passievrucht/Sad strasti, Ljubljana, Zalozba Tuma 2004 (vert. Tanja Mlaker) 22. Cees Nooteboom: De omweg naar Santiago/Stranpoti do Santiaga, Ljubljana: Cankarjeva zalozba 2005 (vert. Tanja Mlaker) 23. Max Velthuijs: Kikker en de vreemdeling/Zabec in tujec, Zalozba Mladinska knjiga 2005, Ljubljana (vert. Mateja Seliskar Kenda) 24. Anita Srebnik: Nederlands-Sloveens Woordenboek, DZS Založba, Ljubljana 25. Cees Nooteboom: Allerzielen, Cankarjeva založba, Ljubljana (vert. Tanja Mlaker). 26. Raymond van de Klundert: Komt een vrouw bij de dokter/Pride zenska k zdravniku, Založba Mladinska knjiga, Ljubljana (vert. Tanja Mlaker) De prijzen van boeken zijn relatief hoog vanwege een kleine markt. Vertalers uit het Nederlands: Mw. Tanja Mlaker
Mw. Mateja Seliskar
Mw. Anita Srebnik
Mw. Katjusa Rucigaj
Vertaler Sloveense literatuur in het Nederlands: Dhr. Santiago Martín
Activiteiten 2001-2004:
-bezoek van Toon Tellegen in Ljubljana in december 2001 ter gelegenheid van de Nederlands-Sloveense Jaarmarkt en de première van een poppen spel gebaseerd op zijn dierenverhalen (Mini Teater, Ljubljana) -college aan de faculteit – vertaling van enkele verhalen van Toon Tellegen door studenten Nederlands -Toon Tellegen stelt tijdens een literaire avond zjn vertaalde verhalen voor, Mladinska knjiga uitgeverij, oktober 2004 -Cees Nooteboom neemt als gast deel aan het literaire debat "Europa van de geest" binnen het culturele voorzitterschap programma Thinking Forward, Cankarjev dom, Ljubljana, november 2004
Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds (mwr. M. Vlaar)
-deelname van de Nederlandse auteurs aan Internationale literaire ontmoeting Vilenica (wordt jaarlijks in september gehouden). Geïnteresseerden kunnen contact opnemen met: Vereniging van Sloveense schrijvers
-deelname van de Nederlandse jonge dichters aan het Internationale poëziefestival “Dagen van poëzie en wijn” (wordt jaarlijks in augustus in Medana gehouden). Geïnteresseerden kunnen contact opnemen met: Studentska zalozba
-literaire workshops in het kader van het Nederlandse lectoraat aan de Filosofische faculteit te Ljubljana Filozofska fakulteta
-deelname aan de Nederlands-Sloveense Jaarmarkt Bilateral focus in Ljubljana (wordt jaarlijks in oktober gehouden) Organisatie:
|
mkzalozba@mkz-lj.si
www.mkz-lj.si
