 | |||
| Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden in Ljubljana, Slovenië | English | ||
Muziek
Historisch overzicht en huidige situatieIn de Middeleeuwen was Slovenië in alle opzichten – politiek en cultureel – sterk verbonden met bewegingen in West- en Centraal Europa en heeft zich tussen Germaanse en Romaanse invloeden bevonden. Het eerste genoteerde schrift dateert uit de 10e eeuw maar de echte polyfoniën beginnen pas in de 15e eeuw. Tijdens de hele Middeleeuwen was de professionele “genoteerde” muziek uitsluitend liturgisch en verbonden aan de kloosterorden zoals de Kartuizers en later ook de Franciscanen en aan kerkelijke organisaties (de bisdomkerken). De liturgische muziek is het meest gedocumenteerd bij Kartuizerklooster in Zice (13e en 15e eeuw) en bij de Franciscanenkloosters in Ljubljana en Novo Mesto (15e eeuw). De grootste talenten van deze periode werkten in het buitenland (in de 15e eeuw Praspergius en Slatkonja, in de 16e eeuw de volle renaissance componist Jacobus Carniolus Gallus (1550-1591). Er bestonden ook volksliederen en geestelijke gedichten, maar voor het einde van de 16e eeuw werden ze niet vastgelegd. De ontwikkeling van de muziek was in de tweede helft van de 16e eeuw onder sterke invloed van het protestantisme. In deze periode werden de eerste muziekscholen geformeerd in het kader van protestantse volksscholen en twee gymnasia in Ljubljana en Klagenfurt. Op het gymnasium te Ljubljana begon toen ook het polyfonisch muziekonderwijs onder leiding van de Duitse componist Wolfgang Striccius (1570- 17e eeuw). Naar Duits voorbeeld ontwikkelden zich toen ook gilden van instrumentalisten zoals “staatstrompettisten” die ook aan de kerkmuziek meewerkten. Het eind van de 16e en het begin van de 17e eeuw wordt in de Sloveense kunstgeschiedenis de tegenreformatie genoemd en onder invloed van het katholicisme ontwikkelden zich toen de renaissance en de vroege barok. Bijzonder populair waren in Slovenië de Europees-Duitse en Nederlandse renaissancemeesters (componist Arnold de Bruck, van 1528 tot 1550 kapelmeester in de Dom te Ljubljana, de Flaming Gerard de Lisa, componist in Cividale del Friuli) en Italiaanse componisten (bv. Giovanni Gabrieli, A. Banchieri, Guilio Caccini) die ook Sloveense artiesten hebben beïnvloed. De beroemdste componisten van deze periode, die vooral in Slovenië werkten, zijn Gabriello Puliti en Izak Pos (16e eeuw – 1621/22) die de Italiaanse renaissance vormen (madrigalen, canzonetten) en religieuze werken (psalmen, missen) bestudeerden. Zeer belangrijk zijn ook hun vroegbarokke motetten. Tijdens de barok van de 17e en de eerste helft van 18e eeuw was de muziek vooral in handen van pastoors in de parochies en domkerken. In de steden werkten in de kerken ook instrumentalisten zoals “staatstrompettisten”. De beroemdste was de muziekkapel van de Dom in Ljubljana. Het tweede kenmerk van de Sloveense barok waren de Jezuïetencolleges (vooral in Ljubljana) die naast de rituele kerkmuziek ook voor de instrumentele en scenische muziek voor het theater zorgden. De belangrijkste Sloveense Jezuïten-componist is Janez Krstnik Dolar (1620-1672). Zijn composities bevatten instrumentale (baletti, missen) en vocaal-instrumentale kerkmuziek (psalmen, missen). Daarnaast gelden als belangrijke componisten Janez Jurij Hocevar, Janez Mihael Arh, Marijan Cadez, Nikolaj Omerza en Jurij Kuralt. Onder de barokmuziek-instellingen bevindt zich op de eerste plaats de Academia Philharmonicorum te Ljubljana die in 1701 werd opgericht. Haar geestelijke vader was de componist Janez Berthold Höffer (1667-1718), bekend door zijn oratoria naar het voorbeeld van Scarlatti en zijn libretto’s. Naast hem staat ook de bekendste organist Janez Gasper Goselj. In de jaren zestig van de 18e eeuw werd de Italiaanse opera heel belangrijk. De componist van de eerste Sloveense opera Belin (rond 1780) was Jakob Francisek Zupan (1734-1810) maar helaas is dit werk verloren gegaan. Zijn tijdgenoot Janez Krstnik Novak (1756-1833) is vooral bekend om de compositie van drie scènes voor het beroemde toneelstuk Ta veseli danali Maticek se zeni van Anton Tomaz Linhart. Hij volgde het voorbeeld van de Italiaanse opera buffa. De bloei van de Sloveense klassieke muziek begint met het classicisme (tweede helft van de 18e eeuw - begin van de 19e eeuw). De Academia Philharmonicorum is in 1794 het stedelijke Filharmonische Gezelschap geworden waar men ook moderne klassieke componisten kon beluisteren (Mozart, Haydn en later ook de jonge Beethoven). In deze periode (1805) ontstond in Ljubljana ook de eerste openbare muziekschool. Het concertleven en de buitenlandse kunstenaars die in Slovenië werkten waren zeer belangrijk voor de ontwikkeling van de Sloveense componisten. Er waren toen veel Duitse en Tsjechische musici in Ljubljana die het voorbeeld van het Oostenrijkse classicismus volgden – de organist Anton Höller, Ferdinand Leopold Schwerdt, Venceslav Wratni, Jozef Miks. Ze presenteerden “professionelere” muziek (symfonieën, concerten, vocaal-instrumentele mis, ...) In deze periode nam de opera een bijzondere plaats in. Na de komst van de Weense klassiek in Slovenië ging het Operatheater van Ljubljana een andere richting uit – aan de ene kant volgen de componisten het voorbeeld van de Duitse sentimentele, pseudo-romantische zangspelen, aan de andere kant de richting van het romantisme, dat in Ljubljana vooral Carl Maria Weber en Vincenzo Bellimi vertegenwoordigen. Met het meesterwerk van het romantisme, de Zesde symfonie van Beethoven, die in Ljubljana voor het eerst in 1818 gepresenteerd werd, begon het echte romantisme ook in de muziek. De eerste Sloveense romanticus is Alojz Vipavec. Een deel van de componisten steunde op de volkstraditie (Gregor Rihar, Blaz Potocnik, Luka Dolinar) en ze wilden een Sloveense nationale uitdrukking aan de muziek geven. Er waren ook andere nationaal georiënteerde componisten zoals Jurij Fleisman, Miroslav Vilhar, Benjamin en Gustav Ipavec en uit kerkelijke kringen Leopold Cvek, Leopold Belar, ... In het revolutiejaar 1849, “het jaar van de opleving van de kleine Europeese naties” ontstonden in Slovenië verschillende koren (het beroemdste was Ljubljanske citalnice, opgericht in 1861) en allerlei culturele centra. In 1872 werd in Ljubljana de zogenaamde “Glasbena matica” gevestigd (het koor was in 1891 opgericht door Matej Hubad). De belangrijkste componisten van deze periode zijn Anton Foerster, auteur van de operette Gorenjski slavcek en Fran Gerbic. Door de Vereniging Cecilia, die in 1877 ontstond, werd toen ook de kerkmuziek gemoderniseerd (de componisten van deze kring waren Avgust Armin, Janko Leban, pastoor Hugolin Sattner, Josip Lavtizar, Ignacij Hladnik). Ook zij hebben in de strenge kerkmuziek de elementen van de volkstradities ingevoerd. De andere romantische componisten waren Anton Hajdrih, Jakob Aljaz, Viktor Parma, Josip Pavcic, Peter Jereb. Hoewel de Sloveense romantische muziek nooit met de Europese vergeleken kon worden, was deze toch zeer belangrijk voor de ontwikkeling van de Sloveense muziek als zelfstandige kunst met een bijzondere plaats in Europa. Aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw werd de muziekkunst weer levender. In 1908 werd de Sloveense filharmonie opgericht en met de ontwikkeling van de muziekologie en de muziekkritiek ontstonden ook nieuwe muziektijdschriften (bv. Glasbena zora, Novi akordi, ...) waarin verschillende belangrijke componisten van de nieuw-romantische en impressionistische stromingen schreven zoals Emil Adamic, Josip Ipavec, Anton Lajovic en Janko Ravnik. De muziek van deze componisten volgde al gauw de nieuwe Europese richtingen. In 1919 kreeg Ljubljana haar eigen conservatorium (vanaf 1939 Muziekacademie genoemd), waarmee het echte muziekonderwijs kon beginnen. In dat zelfde jaar werd ook de Opera in Maribor opgericht en in 1920 ook nog het Academische koor (sinds 1945 Academisch Koor Tone Tomsic). Deze periode was ook zeer vruchtbaar voor de Ljubljaanse Opera. De componisten en de uitvoerenden volgden vooral de moderne Europese stromingen. De pionier van het expressionisme was Marij Kogoj (1892-1956) die in 1929 de opera Crne maske heeft geschreven, dat zeker het belangrijkste expressionistische muziekstuk is ooit geschreven in Slovenië. De opera had een enorm succes en is wat de kwaliteit betreft ook een van de beste werken binnen Europa. Zijn opvolgers waren Matija Bravnicar en vooral Lucijan Marija Skerjanec. De auteurs van de tweede modernistische generatie voerden al de postmodernistische elementen in: Pavel Sivic (1908-1995), Marijan Lipovsek (1910-1995) enz. Na de Tweede Wereldoorlog kende de Sloveense muziek een grote bloei. De componisten en de musici werden overal in Europa bekend. In 1955 ontstond het orkest van de Radio en Televisie Slovenië en werd er veel werk verricht op het gebied van het muziekonderwijs. In de tweede helft van de 20e eeuw heeft de muziek zich snel ontwikkeld. Hoewel de onderzoekers van de Sloveense muziek vandaag de dag over het pluralisme van de verschillende stijlen en over het individualisme in de moderne (postmoderne) muziek praten, kunnen we er een paar richtingen onderscheiden. Aan de ene kant is de Sloveense oude muziek van belang, aan de andere kant is er een sterke tendens zichtbaar voor de jazz (het orkest Big-Band onder leiding van Joze Privsek (1937 - 1998) en voor de genremuziek (voor het theater, de film, ...). Onder de laatste groep horen bv. Bojan Adamic (1921-1995), auteur van muziek voor ongeveer 200 films in Sloveense of buitenlandse productie, Borut Lesjak (muziek voor een van de beroemdste films van de jaren 50 – Ne cakaj na maj) en de jongere componisten zoals Lado Jaksa (1947), Gregor Strnisa (1959) en zijn ensemble All Capone Strajh Trio, Mitja Vrhovnik Smrekar (1966) die vooral voor danstheaters componeert (bv. voor Pleasni teater en de groep Betontanc), Bor Turel (1954) die zich uitsluitend met electronische muziek bezighoudt, Larisa Vrhunc, Milko Lazar en anderen. Oude muziek en korenDe grote interesse voor oude muziek wordt tegenwoordig onderstreept door een groot aantal ensembles en koren voor oude muziek, dat sinds het einde van de jaren tachtig is ontstaan, met een zeer gevarieerd internationaal repertoire van componisten uit de vóór-romantische periode. De musici spelen vaak zelfs op authentieke instrumenten. Meestal zijn het ensembles die door vroegere staatsconcertorganisaties in de loop van het laatste decennium (sinds 1990) georganiseerd zijn, en die op een hoog professioneel niveau staan. Een kenmerk van de laatste jaren is dat deze groepen hun repertoire beginnen uit te breiden met oude Sloveense kerkelijke en volksmuziek
Trio Lorenz
Ramovs Consort
String Quartet Tartini
Andere ensembles
Voor meer informatie contact nemen met: Mvr. Tjasa Kranjc
All Capone Strajh Trio Big Band RTV Slovenija
Andere belangrijke koren Chamber choir Carinthia Cantat Komorni zbor „De Profundis“ Komorni zbor AVE
Students Choir Tone Tomsic of the Ljubljana University
Ljubljanski Madrigalisti
Slovenski oktet
Carmina Slovenica
Hedendaagse muziekHoewel men in Slovenië nog steeds liever naar romantische muziek van de 19-de eeuw of naar oude muziek luistert, weet de nieuwe muziek geleidelijk ook haar weg in de Sloveense muziekwereld te vinden. In haar ontwikkeling toont de elektronische muziek de grootste veranderingen van de laatste jaren aan en moderne componisten worden steeds vaker op het repertoire van symfonieorkesten gevraagd. Het jaarlijkse festival van moderne muziek “Muzifest”, dat vroeger slechts in kleine kring bekend was, wordt nu goed door de pers belicht en krijgt steeds meer aandacht onder het publiek. Vereniging voor hedendaagse muziek Muzina en String Quartet Muzina
Voor meer informatie over het jaarlijkse festival “Muzina” kan men contact opnemen met de Vereniging Muzina. Belangrijke internationale festivalsFestival van oude muziek Brezice Festival van oude muziek Radovljica
Concerten van kamermuziek Festival Ljubljana
Glasbeni september - internationale festival van kamermuziek Festival Druga godba – internationale festival van etnomuziek
Jazz festival Ljubljana Festival Lent (International open-air music and different performances festival)
Jazz Cerkno (hedendaagse jazz festival)
Festival Musica Danubiana-internationaal festival van hedendaagse muziek (wordt jaarlijks in de herfst gehouden in verschillende Europese steden)
International Meeting of Saxophonists Jazzinty, international summer musical workshop Cultural and Congress Centre Cankarjev dom (organiseert klassieke concerten door het gehele jaar)
MuziekonderwijsEr bestaan veel muziekscholen in Slovenië, maar er zijn wenig muziekgymnasia en er is alleen maar een conservatorium gevestigd in Ljubljana: Muziekgymnasium Ljubljana Muziekgymnasium Maribor
Muziekgymnasium Koper Conservatorium Ljubljana OverheidsparticipatieDe Muziekafdeling van het Ministerie van Cultuur blijft het belangrijkste staatsorgaan op het gebied van muziek. Zij formuleert het culturele beleid op gebied van muziek, stelt de financiëring vast voor muzikale organisaties, biedt materiële en technische ondersteuning aan orkesten en ensembles, en coördineert federale en internationale projecten (tournees, festivals, ...). Staatssubsidies zijn echter zo bescheiden, dat ze niet voldoende zijn om muzikale organisaties effectieve steun te bieden. Veel muzikale groepen en organisaties in Slovenië blijven functioneren dankzij de steun van sponsors. Ministerie van Cultuur
SponsoringSponsoring van culturele evenementen is in Slovenië een betrekkelijk nieuw maar onderontwikkeld fenomeen en voor hedendaagse muziekuitvoeringen in feite onbekend. Belangrijke symfonieorkesten worden tegenwoordig vrij substantieel gesponsord, maar overigens gebeurt dat incidenteel en is dit geheel afhankelijk van eigen contacten. Het bedrijfsleven in Slovenië heeft vaak andere prioriteiten, bijv. in de sport of in de popmuziek of heeft geen beschikbaar budget voor sponsoring. Niettemin bestaat er een aantal bedrijven die graag muziekevenementen en tournees ondersteunen maar het hele systeem is nog voor verbetering vatbaar en de opbrengst te vergroten. Wat de financiële ondersteuning van Nederlandse muziekevenementen in Slovenië betreft, zal deze, voor zover niet gebaseerd op commerciële contracten met de Sloveense gastinstellingen, moeten worden gezocht bij de daarvoor bestaande organisaties in Nederland en/of via de Sloveense partners bij de Nederlandse ambassade in Ljubljana. Ambassade van de Republiek van Slovenië Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden Samenwerking met NederlandIn de Nederlands - Sloveense samenwerking op het gebied van muziek ligt tot nog toe het accent op de ontwikkeling van oude muziek. Het leeuwendeel van activiteiten en projecten wordt door de festivals voor oude muziek in Radovljica en Brezice gerealiseerd.
- 15 augustus 2001: concert van Egidius kwartet op Festival Radovljica
Meer informatie over projecten in 2004 tijdens het Nederlandse EU voorzitterschap is te vinden op onze website onder Bilaterale samenwerking, Bilateral focus 2004. Andere mogelijke vormen van samenwerking: - Deelname van Nederlandse solisten en ensembles aan internationale Festivals in Slovenië;
Vereniging Sloveense muziek-informatie centrum SIGIC Op het Sloveense internet portaal SIGIC is integraal op het gebied muziek nuttige informatie verzameld over Sloveense componisten, uitvoerders, muziekstukken, vereniging leden en verdere bruikbare koppelingen van belangrijke festivals ,organisaties, media en organisatoren.
|
www.filharmonija.si/index/Slovensko/Zbor/
info@k-ramovs.si
